(1923‒2022) – polska pisarka, scenarzystka.

Ukończyła polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim. Po studiach pracowała między innymi w gazecie „Głos Ludu” jako korektorka oraz w Polskim Radiu, współtworząc od 1960 roku powieść radiową W Jezioranach.

W jej twórczości dominowała tematyka obozowa. Wynikało to z jej doświadczeń życiowych, w czasie II wojny światowej była ona bowiem więziona w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz, gdzie padła ofiarą eksperymentów pseudomedycznych, a także w obozach Ravensbrück i Neustadt-Glewe.

W 1945 roku zadebiutowała artykułem w „Głosie Ludu” Znam katów z Belsen. Więźniarka z Oświęcimia opowiada o działalności oskarżonych w Lüneburgu; podpisała go nie nazwiskiem, lecz numerem obozowym 7566. Rozgłos przyniosło jej słuchowisko radiowe Pasażerka z kabiny 45, na motywach którego powstał film Pasażerka w reżyserii Andrzeja Munka, a następnie książka pod tym samym tytułem. Stała się ona inspiracją dla Mieczysława Wajnberga, który napisał operę, wystawioną po raz pierwszy w 2010 roku na deskach Teatru Wielkiego w Warszawie. Akcja tej powieści rozgrywa się na luksusowym transatlantyku, którym płyną z Hamburga do Rio de Janeiro Liza i Walter Kretschmerowie. On ma właśnie objąć posadę radcy ambasady zachodnioniemieckiej w Brazylii, ona cieszy się na myśl o towarzyskiej pozycji żony dyplomaty. Dobry nastrój kobiety burzy spotkanie z byłą więźniarką, swoją ofiarą z czasów, kiedy była esesmanką i strażniczką w obozie koncentracyjnym w Auschwitz. Spotkanie to zmusza obie bohaterki do stawienia czoła przeszłości.

Do obozowych wspomnień nawiązuje też książka Wakacje nad Adriatykiem. To historia przyjaźni dwóch więźniarek, Ptaszki i Sekretarki. Każda z nich na inny sposób odbierała rzeczywistość i inaczej odnosiła się do kwestii przetrwania. Narracja powieści prowadzona jest z punktu widzenia Sekretarki, a akcja dzieje się kilkanaście lat po wojnie nad morzem, gdzie bohaterka spędza wakacje, podczas których powracają do niej dramatyczne przeżycia. Z kolei w Chrystusie oświęcimskim autorka opisuje losy obozowego talizmanu – medalika wytworzonego w warsztatach obozu Auschwitz i ofiarowanego jej przez kpt. Tadeusza Paolone, ps. Lisowski, który zginął za udział w obozowej konspiracji.

Historię swojego życia Zofia Posmysz opowiedziała Michałowi Wójcikowi w wywiadzie-rzece Królestwo za mgłą. Stała się też bohaterką filmu dokumentalnego Grzegorza Gajewskiego, Szrajberka z Auschwitz.

Jest laureatką licznych nagród, w tym Nagrody Komitetu ds. Radia i Telewizji za osiągnięcia autorskie w dziedzinie słuchowisk (1976), Nagrody im. Witolda Hulewicza (2007), Nagrody Ministra Kultury „za wybitne osiągnięcia w krzewieniu kultury polskiej” (2008), Złotego Medalu „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2013). W 2014 roku odsłoniła swoją płytę w oświęcimskiej Alei Pisarzy przy Miejskiej Bibliotece Publicznej w Oświęcimiu, a rok później Federalny Związek Towarzystw Niemiecko-Polskich przyznał jej nagrodę Dialogu (Dialog-Preis) za wkład w rozwój stosunków między obydwoma krajami i narodami. Otrzymała najwyższe oznaczenia państwowe: Srebrny Krzyż Zasługi (1955), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1964), Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1970), a w 2020 roku ostała uhonorowana Orderem Orła Białego.

BIBLIOGRAFIA

• Pasażerka, Warszawa: Czytelnik, 1962.
• Przystanek w lesie, Warszawa: Czytelnik, 1965.
• Wakacje nad Adriatykiem, Warszawa: Czytelnik, 1970.
• Mikroklimat, Warszawa: Książka i Wiedza, 1975.
• Drzewo do drzewa podobne, Warszawa: Wydawnictwa Radia i Telewizji, 1977.
• Miejsce na ścianie, Warszawa: Wydawnictwa Radia i Telewizji, 1977.
• Cena, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1978.
• Człowiek spod kaloryfera, Warszawa: Wydawnictwa Radia i Telewizji,  1980.
• Ten sam doktor M., Warszawa: Iskry, 1981.
• Wdowa i kochankowie, Warszawa: Czytelnik, 1988.
• Do wolności, do śmierci, do życia, Warszawa: Von Borowiecky, 1996
• Chrystus oświęcimski, Oświęcim: Fundacja na rzecz Międzynarodowego Domu Spotkań Młodzieży, 2011.
• Królestwo za mgłą. Z autorką Pasażerki rozmawia Michał Wójcik, Kraków: Znak Litera Nova, 2017​.
• Jeszcze słychać gwizd parowozu…, Warszawa: Wieczorek Literacki, 2019​.
• Czy to temat? Dramaty, Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2020.

TŁUMACZENIA

angielski:

• Christ from Auschwitz [Chrystus oświęcimski], tłum. John Fells, Oświęcim: Fundacja Konrada Adenauera, Fundacja na Rzecz Międzynarodowego Domu Spotkań Młodzieży, 2014.

bułgarski:

• Пасажерката [Pasażerka], tłum. Dymitr Ikonomow, Sofija: Narodna Kultura, 1965.

czeski:

• Pasažérka [Pasażerka], tłum. Bořivoj Křemená, Praha: Československý spisovatel, 1966.
• Prázdniny na Jadranu [Wakacje nad Adriatykiem], tłum. Anetta Balajková, Praha: Naše vojsko, 1979.

gruziński:

• მგზავრი ქალი [Pasażerka], tłum. Amiran Gabeskiriam, Tbilisi: Nakaduli, 1968.

kazachski:

• Жолаушы келіншек [Pasażerka], tłum. Sejsenbek Achmetow, Ałmaty: Żazuszy, 1986.

litewski:

• Keleivė [Pasażerka], tłum. Jonas Pilypaitis, Vilnius: Vaga, 1966.

łotewski:

• Pasažiere [Pasażerka], tłum. Irēna Juhņeviča, Riga: Liesma, 1966.

niemiecki:

• Die Passagierin [Pasażerka], tłum. Peter Bal, Berlin: Neuen Leben, 1969.
• Urlaub an der Adria [Wakacje nad Adriatykiem], tłum. Hubert Schumann, Berlin: Neuen Leben, 1985.
• Befreiung und Heimkehr [Do wolności, do śmierci, do życia], tłum. Sabine Leitner, Norderstedt: Books on Demand GmbH, 1996.
• Christus von Auschwitz [Chrystus oświęcimski], tłum. Andreas Volk, Oświęcim: Fundacja Konrada Adenauera, Fundacja na Rzecz Międzynarodowego Domu Spotkań Młodzieży, 2011.

rosyjski:

• Пассажирка [Pasażerka], tłum. Èstera Gessen, Walieryj Golowskij,  Moskwa: Hudožestvennaâ Literatura, 1964.
• Цена [Cena], tłum. Astra Piotrowskaja, Moskwa: Progress, 1981.

rumuński:

• Pasagera [Pasażerka], tłum. Alice Gabrielescu, Mihai Mitu, Bucureşti: Pentru literatură universală, 1967.

słowacki:

• Cestujúca z kabiny [Pasażerka], tłum. Viera Marušiaková, Bratislava: Vydavateľstvo politickej literatúry, 1965.
• Dovolenka na Jadrane [Wakacje nad Adriatykiem], tłum. Miroslava Wlachovská, Bratislava: Tatran, 1973.
• Cena [Cena], tłum. Miroslava Wlachovská, Bratislava: Smena, 1982.

ukraiński:

• Пасажирка; Відпустка на Адріатиці [Pasażerka; Wakacje nad Adriatykiem], tłum. Wołodimir Grzickij, Jurko Popsujenko, Kijew: Dnipro, 1972.

węgierski:

• Egy nő a hajón [Pasażerka], tłum. István Mészáros, Budapest: Európa Könyvkiadó, 1963.

MHS